Çelik Tahkimat

Çelik tahkimat, yeraltı galerilerinde tavan ve yan duvar yükünü profil kesitli çelik bağlar üzerinden karşılayan tahkimat türüdür. Ahşaba göre daha yüksek taşıma gücü, tekrar kullanılabilirlik ve yangına karşı direnç sağlar; bu nedenle İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ana galeri ve uzun ömürlü açıklıklarda ahşabın yerini almıştır.

Çelik tahkimat neden ahşabın yerini aldı?

Ahşap, madenciliğin ilk gününden bugüne kullanılan ve hâlâ vazgeçilmez olan bir tahkimat malzemesidir; en yaygın biçimi iki yan direk ve bir boyunduruktan oluşan çintili bağdır. Ancak ahşap bağın taşıma gücü sınırlıdır, nem ve zamanla özelliğini kaybeder ve söküldüğünde büyük ölçüde tükenir.

Çelik bağ üç noktada ayrışır: aynı kesitte daha yüksek yük taşır, sökülüp ileri alındığında yeniden kullanılabilir, ve yanmaz. Bu üçü bir araya geldiğinde uzun ömürlü ana galerilerde çeliğin birim maliyeti ahşabın altına iner — ilk yatırım daha yüksek olsa bile.

Nerede çelik, nerede ahşap?

Seçim malzemenin kendisiyle değil, açıklığın ömrüyle ilgilidir:

• Ana galeriler, nakliyat ve nefeslik yolları: ocağın ömrü boyunca açık kalacak, deformasyonu izlenecek yerler. Çelik bağ tercih edilir.
• Üretim ayakları ve kısa ömürlü hazırlık yerleri: arın hızlı ilerler, tahkimat ileri alınır. Burada ahşap, hidrolik direk ve yürüyen tahkimat birlikte değerlendirilir.
• Kendini büyük ölçüde taşıyan sağlam kayaç: bağ yerine kaya bulonu ile tavanın kendi taşıma kapasitesi kullanılır; galeri kesiti boş kalır.

Kesit seçimini belirleyen üç girdi

Bir çelik bağ, tek başına bir profil değil bir sistemdir: profil kesiti, bağlantı elemanları (kelepçe, bulon, pabuç) ve bağ aralığı birlikte çalışır. Seçimi belirleyen girdiler şunlardır:

Bu üç girdiyi paylaştığınızda uygun kesiti ve bağ aralığını birlikte belirleyip teklife dönüştürüyoruz. Kesiti bilmeden profil önermiyoruz — bu, tahkimatta yanlış tarafta hata yapmak olur.

Mevzuat ne diyor?

Tahkimat, tercih değil yükümlülüktür. Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin Ek-3'ü, yeraltı maden ocaklarında açık tutulması gereken her yerde, tavan kendini taşıyacak kadar sağlam olmadıkça tahkimat yapılmasını zorunlu kılar. Aynı Ek, tahkimatın planlara ve yazılı talimatlara uygun yapılmasını, tavanların ve yan duvarların düzenli muayenesini ve gerektiğinde derhal onarım, değiştirme ya da takviyeyi arar.

Ayrıntısı için: Yeraltı maden iş güvenliğinde tahkimatın yeri.

Mevzuat dayanağı: Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, Ek-3 (Yeraltı Maden İşlerinin Yapıldığı İşyerlerinde Uygulanacak Asgari Özel Hükümler), madde 7 — Resmî Gazete 19/9/2013, sayı 28770.